Ośmielam się pisać ten artykuł jako lekarz z 34 – letnim stażem pracy i córka opiekująca się rodzicami: ojcem 90 – letnim i matką 88 – letnią.
Okres starzenia się rodziców jest krytycznym momentem zarówno dla naszych rodziców jak i dla opiekunów. Mamy ostatnią szansę spędzić z rodzicami czas i rozwikłać kryzysy z poprzednich etapów naszego rozwoju.
W kolejnym artykule zajmę się problemami opiekunów – starzejących się dzieci. Teraz chcę skoncentrować się na potrzebach staruszków. Opieram się na przemyśleniach swoich rodziców oraz własnych doświadczeniach jako profesjonalista i opiekun.
Zachowanie sprawności fizycznej
- Codzienne czynności – toaleta poranna, przygotowanie posiłków, zakupy umożliwiają zachowanie sprawności fizycznej i bycia niezależnym oraz samodzielnym.
- Ważne jest dostosowanie mieszkania, łazienki do możliwości osób starszych (np. uchwyty w łazience), wyeliminowanie dywanów, chodników na podłogach, ustawienie stołeczków na poszczególnych półpiętrach, aby móc odpoczywać w drodze do mieszkania.
- Namawiajmy na codzienne spacery, w znane miejsca, w niedalekiej odległości od domu. Zachęcajmy do spacerów, ćwiczenia chodzenia do tyłu mimo odczuwania bólu stawów.
- Ważne jest korzystanie z plecaków w celu noszenia zakupów, wózki wymuszają skręt tułowia i obciążenie jednej strony bioder.
- Istotne jest ograniczenie spędzania czasu w pozycji siedzącej (np. przed telewizorem) – jeżeli długo siedzą przekonujmy do korzystania z podnóżka, aby nie doprowadzać do zastoju krwi w naczyniach żylnych. Wskazane jest siedzisko zapewniające kąt prosty w stawie biodrowym.
Zachowanie odpowiedniej diety
- Zalecane jest rozdzielenie posiłków na mniejsze porcje.
- Przestrzeganie diety lekkostrawnej.
- Nieodzowną kwestią jest dbanie o odpowiednią ilość płynów – ludzie starsi nie piją ponieważ nie czują pragnienia, a przy spadku ilości sodu wręcz odczuwają niechęć do picia.
- Ważne jest zbadanie poziomu sodu i potasu oraz wydolności nerek. Można stosować soki, zupy, dodawać do wody sok z owoców (pomarańczy, malin), imbir, aby płyny były atrakcyjne i smaczne.
- Starszy człowiek winien wypijać około 2 litrów płynów na dobę.
Stan psychiczny
- Rozmawiajmy, prośmy o opinie, wszak mądrość starszych kiedyś była mądrością pokoleń.
- Im dłużej starszy człowiek czyta, przebywa aktywnie wśród młodszych, tym jego umysł jest elastyczniejszy.
- Jest wiele ćwiczeń usprawniających funkcje poznawcze (np. przypominanie starych przysłów, tekstów pieśni patriotycznych, wiedzy z geografii, przyrody, szukanie nazw różnych przedmiotów na daną literę, jak w starej zabawie państwa i miasta).
- Dbajmy o utrzymywanie kontaktów rodzinnych, zapraszajmy znajomych.
- Nie rezygnujmy z odwiedzania muzeów, wystaw, chodzenia do teatru – zamknięcie w domu przyśpiesza proces otępienia.
Wizyty u lekarza
- Dobrze jest, gdy ktoś z bliskich towarzyszy rozmowom z lekarzem i dzieli się swoimi spostrzeżeniami.
- Starajmy się motywować do regularnego zażywania leków i rezygnacji z czytania ulotek.
- Często wielokrotnie trzeba przekonywać do niektórych badań lub stosowania leków, tłumaczyć i być cierpliwym.
- Doradzajmy ograniczanie ilości stosowanych leków i suplementów – rzekome zioła, suplementy wchodzą w interakcje z lekami, nie wszystko należy leczyć.
- Każda infekcja wpływa na sprawność umysłową i poziom funkcjonowania pacjenta.
- Nie zapominajmy o regularnych badaniach z krwi – ważna jest morfologia, poziom elektrolitów, cukru, kreatyniny, kwasu moczowego, ocena wydolności wątroby, poziom hormonów tarczycy.
- Prowadźmy jeden zeszyt, w którym wpisane są wizyty wszystkich lekarzy.
- Ważne jest stosowanie organizerów (kasetek) na leki – na rynku są dostępne takie, które otwierają się w zaplanowanych porach zażywania leków.
Dbanie o bezpieczeństwo domu
- Eliminacja kuchni gazowej z mieszkania i piecyków gazowych w łazience.
Opiekun
- Potrzebna jest cierpliwość.
- Nie wolno używać słów „już mówiłam”, „nie pamiętasz”.
- Osoba starsza pyta się, bo nie pamięta i trzeba jej po kilka razy przypominać, nie jest złośliwa.
- W każdym pomieszczeniu powinny być kalendarze, zegary, aby osoba starsza przypominała sobie o aktualnym czasie.
- Umieszczenie fotografii bliskich, dzieci i wnuków pomaga w przypominaniu.
- Rozmawiajmy o przeszłości, pytajmy się o rodzinę, bo za chwilę już nie zdobędziemy tej wiedzy.
- Dbajmy o czynności higieniczne rodziców, czasami masaż pleców i kończyn w kąpieli poprawi krążenie i tym samym sprawność fizyczną i kontakt psychiczny.
- Dbajmy o właściwy ubiór – osoby starsze odczuwają szybciej zimno.
- Zadbajmy o siebie, szukajmy innych osób, które pomogą nam w opiece, nie obawiajmy się prosić o pomoc.
W następnym artykule omówię sytuację, gdy starszy człowiek jest leżący. Chcę też omówić stan emocjonalny opiekunów.
Autorką jest :
Marta Cichońska
Lekarz Specjalista Psychiatra
Dyrektor Medyczny
w Centrum Zdrowia Psychicznego Leonardo Da Vinci w Wieliczce