Jak media media społecznościowe wpływają na psychikę?
Media społecznościowe mają stale rosnący wpływ w związku z rozwojem technologii i przemianami cywilizacyjnymi. Jest to obszar ciągle badany i można powiedzieć, że dopiero uczymy się, jak funkcjonować w rzeczywistości mediów społecznościowych. Oddziałują na obszary naszych mózgów odpowiedzialne za zachowania społeczne, spostrzeganie własnej osoby, uwagę i motywację.
Bardzo ważną rzeczą, której dowiadujemy się o wpływie mediów społecznościowych na nas, jest to, że korzystając z nich przyzwyczajamy się do ciągłego rozpraszania się, robienia wielu rzeczy na raz, częstego przełączania uwagi na nowe rzeczy a odzwyczajamy się od skupiania się na czymś dłużej, przeżuwania na spokojnie dochodzących do nas informacji i oddawania się głębszej refleksji nad nimi. Z innych ciekawych rzeczy okazuje się, że osoby z tendencją do zamartwiania się, czy są kochane, mają największą potrzebę porównywania się z innymi w sieci i pragnienie otrzymywania lajków oraz dobrych komentarzy od innych. Oprócz nich osoby narcystyczne wyróżniają się zachowaniami w mediach społecznościowych dążąc do posiadania większej ilości śledzących czy obserwujących je osób oraz chętniej publikując treści na swój temat.
Zagrożenia
Nadmierne korzystanie mediów społecznościowych wiąże się z większym ryzykiem depresji. Na pierwszy plan wysuwa się tutaj kwestia porównywania się z innymi. Obserwowanie najlepszych fragmentów z życia innych osób, starannie wyselekcjonowanych i edytowanych, może sprawiać, że czujemy się gorzej sami ze sobą, powstaje poczucie zazdrości kradnące naszą własną radość z życia. Ponadto media społecznościowe działają na zasadzie algorytmów podsuwających nam treści pasujące do tego, czemu już poświęcaliśmy uwagę. Tworzy to ryzyko wpadania w negatywną spiralę, gdzie treści budzące w nas niepokój i negatywne emocje przykuwają naszą uwagę i następnie oglądamy ich coraz więcej. Dużą popularność ostatnio zyskał angielski skrót FOMO określający strach przed tym, że coś nas omija. Ciekawych rzeczy, aktualizacji i nowin na wyciągnięcie ręki jest tak dużo, że pojawią się obawa, że jeśli nie będziemy ciągle wszystkiego śledzić w sieci, to ominie nas coś ważnego.
Media społecznościowe dają szybki i łatwy dostęp do wielu informacji i tworzą doskonałe środowisko dla występowania szumu informacyjnego i dezinformacji. Szybkość poruszania się po mediach społecznościowych i brak wypracowanych sposobów na odsiewanie ziarna od plew naraża użytkowników mediów społecznościowych na bezkrytyczne przyjmowanie komunikatów kierowanych do nich w mediach społecznościowych i podawanie ich dalej. Wiąże się z tym też problem tworzenia się tzw. baniek informacyjnych wynikających po części ze znanego w psychologii efektu potwierdzenia polegającego na preferowaniu informacji potwierdzających nasze przekonania i myślenie a po części z działania wspomnianych wcześniej algorytmów. Zamiast korzystać w pełni z bogactwa wiedzy światowej sieci możemy zamknąć się w bańce określonych treści mając sztywno określony wycinek obrazu sytuacji.
Zagrożeniami czyhającami zwłaszcza na młodzież jest cyberprzemoc i promowanie niezdrowych zachowań. Niestety ta pierwsza przyjmująca formy ośmieszania, nieuprawnionego obnażania prywatnych i intymnych kawałków życia udostępnianych w sieci a także agresji słownej i nie tylko, wiąże się z większym ryzykiem samobójstw u młodych osób. Ryzyko bycia ofiarą słownej agresji jest większe na portalach, gdzie panuje większą anonimowość a w związku z tym poczucie bezkarności. W sieci łatwiej też trafić na profile promujące używki czy szkodliwe produkty, niezdrowe wzorce zachowania, też samookaleczanie czy tzw. patostreamerów. Młode dziewczęta, w przestrzeniach, gdzie stawia się na prezentowany wygląd zewnętrzny, są zagrożone niższą samooceną a nawet w skrajnych przypadkach anoreksją.
Poza tym nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych może pogarszać skupienie, zabierać czas, powodować obumieranie relacji społecznych budowanych poza ekranem a także dochodzą negatywne skutki zdrowotne w postaci braku aktywności fizycznej, złych nawyków związanych z ułożeniem ciała powodującym napięcia w ciele a także wpływu niebieskiego światła przed snem na trudności z zasypianiem itp.
Ojej, strach się bać… a co dobrego? I jak bezpiecznie z tego korzystać?
Pozytywne nawyki dla ochrony własnego dobrego samopoczucia i szanse związane z użyciem mediów społecznościowych
Poniżej garść wskazówek dotyczących bezpiecznego korzystania z mediów społecznościowych i wyciągania z niego pożytku:
- samokontrola – nie musisz bezwiednie ulegać działaniu algorytmów sterujących działaniem mediów społecznościowych. Świadomie dokonując decyzji odnośnie tego, co śledzisz i na co reagujesz w mediach społecznościowych, możesz tworzyć w nich swoje środowisko wybierając, co będziesz widzieć. W efekcie możesz widzieć głównie treści ciekawe, przydatne i poprawiające Ci nastrój np. nowinki techniczne, materiały naukowe, zabawne strony, idoli przekazujących pozytywne wzorce.
- zarządzanie czasem – po pierwsze technika stop polegająca na zatrzymaniu się na chwilę… może przywrócić Ci uważność tego, co robisz i zatrzymać nawykowe przewijanie. Do tego warto monitorować ilość czasu spędzaną w mediach społecznościowych… choćby zwracając uwagę na aktualną godzinę, korzystając z aplikacji mierzących czas spędzany na określonych portalach albo wyłączając powiadomienia i zaglądając na serwisy społecznościowe w określonym czasie.
- równowaga pomiędzy życiem społecznym online i “w realu” – pod tym hasłem kryje się zwykłe pamiętanie o tym, żeby dbać o kontakty społeczne poza mediami społecznościowymi np. spotykając się ze znajomymi na żywo lub chodząc na pożyteczne zajęcia.
- krytyczny stosunek do treści w mediach społecznościowych – czyli sprawdzanie wiarygodności stron podających określone informacje i korzystanie z większej ilości różnych źródeł dla uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji. Również podchodzi pod ten punkt pamiętanie o tym, że ludzie prezentują najlepsze wycinki swoich żyć.
- dbanie o ciało – można wykorzystać media społecznościowe w sposób bardziej angażujący ciało np. korzystając z materiałów poświęconych technikom relaksacyjnym, ćwiczeniom fizycznym czy biorąc udział w tiktokowych wyzwaniach polegających na śpiewaniu, tańczeniu itd.
- świadome i refleksyjne korzystanie z mediów społecznościowych – chodzi tu o refleksję nad tym, co nami kieruje, gdy publikujemy coś w sieci, i jakie mogą być tego konsekwencje. W odniesieniu do dzieci jest to towarzyszenie młodszemu dziecku w poznawaniu świata mediów społecznościowych oraz stopniowe zostawianie starszemu dziecku większej swobody w uczeniu się samemu i wyrażaniu siebie w sieci.
- ochrona i wzmacnianie się w sieci – rozwijanie asertywności, nie branie do siebie zachowań innych, stawianie w obronie ofiar ataków i znajdowanie innych gotowych pomóc nam w razie potrzeby, poznawanie sztuki dyskutowania, wykorzystywanie mediów społecznościowych do szukania pomocy (w tym psychologicznej) itd.
Podsumowując: możemy wykorzystywać media społecznościowe w sposób zdrowy i korzystny z zachowaniem psychicznej równowagi.
Autorem tekstu jest Robert Tkanka – Psycholog w Centrum Zdtowia Psychicznego Leonardo Da Vinci